Soru basit görünür: Toplam 10 yılı aşan meslek geçmişi olan bir gazeteci, yeni işyerinde 9 ay çalışmıştır. İşveren “bir yıl dolmadı, izin hakkı yok” derken gazeteci “benim meslekte 10 yılım var” diye itiraz eder.

Bu noktada iki ayrı soruyu birbirinden ayırmak gerekir. Birincisi, gazetecinin bu işyerinde izne hak kazanıp kazanmadığı; ikincisi, hak kazandığında kaç hafta izin kullanacağıdır. Kanun bu iki soruya farklı ölçütlerle cevap verir.

5953 sayılı Kanun’un “Yıllık ücretli izin” başlıklı 21. maddesi üç temel kural koyar:

Maddenin son fıkrası, izin hakkından feragat edilemeyeceğini açıkça hükme bağlar. Ayrıca izin süreleri, İş Kanunu’nun aksine gün değil hafta olarak belirlenmiştir.

Yargıtay, Kanun’daki bu iki unsuru açıkça birbirinden ayırmaktadır.

On yılı aşan meslek kıdemine sahip gazetecinin yeni işyerindeki durumu, çalıştığı yayının türüne ve çalışma süresine göre şöyle sonuçlanır:

• ✦Karşı görüş: Maddenin son kısmında, kıdemin sözleşmenin devam edip etmediğine ya da fasılalarla yeniden kurulup kurulmadığına bakılmaksızın meslekteki hizmet süresine göre tespit edileceği belirtilir. Bu cümleye dayanarak bir yıllık şartın meslek kıdemiyle karşılanabileceği savunulabilir. Ancak söz konusu cümle “izin süresinin hesabı” bağlamında yer alır ve Yargıtay da bir yıllık şartı hak kazanma koşulu, meslek kıdemini ise süre belirleyici unsur olarak ele alır. Önceki işyerlerindeki kıdemin bir yıllık şartı karşılayıp karşılamadığını doğrudan inceleyen ayrı bir Yargıtay kararına yapılan aramada rastlanmamıştır.
• ✦Meslek kıdeminin ispatı: On yılın tamamının gazetecilik mesleğinde geçtiği ispatlanmalıdır; hizmet dökümündeki her çalışma otomatik olarak meslek kıdemine sayılmaz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 08.12.2015 tarihli, E.2015/30772, K.2015/33983 sayılı kararında, kayıtlı diğer çalışmaların basın mesleğinde geçip geçmediği araştırılmadan on yıllık kıdem kabul edildiği için karar bozulmuştur.
• ✦Hesaplama: Sözleşme sona erdiğinde ödenecek izin ücreti son ücret üzerinden ve tek kat hesaplanır. Kanun’un 29. maddesindeki iki kat ödeme, gazeteci çalışırken izin talep ettiği halde izin kullandırılmamışsa ya da izin ücreti ödenmemişse uygulanır (Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Dairelerinin 2015 sonrası içtihadı). Bu konuda 9. Hukuk Dairesi kararlarında karşı oylar bulunmaktadır.

Gazetecinin meslekteki toplam kıdemi, yıllık iznin süresini (4 veya 6 hafta) belirler; günlük yayınlarda ise izne hak kazanmak için mevcut işyerinde en az bir yıl çalışılması gerekir. Bu nedenle on yıllık meslek kıdemi olan gazeteci, günlük bir yayında dokuz ay çalışmışsa yıllık izne hak kazanamaz; bir yılı doldurduğunda ise doğrudan altı hafta izne hak kazanır. Günlük olmayan bir yayında çalışıyorsa dokuz aylık çalışması karşılığında iki hafta ücretli izin hakkı bulunur.

Somut bir uyuşmazlıkta yayının günlük olup olmadığı ve meslek kıdemine ilişkin belgeler sonucu doğrudan etkileyeceğinden, değerlendirmenin dosya özelinde yapılması gerekir.

✦Meslekte geçen yıllar izni uzatır; ama izin hakkının kapısını, o işyerinde doldurulan ilk yıl açar.